Kentin ortasında filizlenen piramit

Posted by

Çocukluğumda büyüklerin hoş ahlak üzerine verdiği öğütler ortasında tabiata ve hayvana hürmet birinci sırada yerini alırdı. Birinci tabiata hürmet kuralını da merhum büyükannem öğretmişti. Meskenlerinin bahçesinde oturduğumuz bir gün etraftan topladığım otları biraz sonra bir köşeye attığımda şu cümleyi söylemişti: “Sıkılıp bir kenara attığın bu otları niçin kopardın? Bak bunlar Allah diye zikrediyordu. İşine yaramayacaksa otları koparma, bırak zikirlerini yapsınlar.” Her kar adedinin bir melek tarafından bırakıldığını, hayvanların Allah’ın dilsiz kulları olduğunu, otların her rüzgar estikçe “Huu!” çektiğini öğrenmek çocuk kalbimde tabiatla kurduğum birinci manevi bağdır. Anadolu’da tabiatı korumak için bitki ve hayvanlara kutsallık atfedilmesi bu yüzden çok değerlidir. Tahminen de vakit içinde tabiatla ve hayvanlarla aramızdaki o manevi bağ zayıfladıkça tabiata verilen ziyan da büyüdü.

MANİFESTOSU OKUNDU

Geçtiğimiz hafta Sabancı Üniversitesi Sabancı Müzesi (SSM)bahçesindeki “Yaşayan Piramit”e ismini bilmediğim kırmızı bir kır çiçeğini ekerken çocukluğumu hatırladım. Macar kökenli Amerikalı sanatçı Agnes Denes’in Yaşayan Piramit isimli bu yapıtının tohumları ekilirken birebir vakitte müellif Buket Uzuner tarafından da sanatkarın 1969 yılında kaleme aldığı manifestosu okundu.

“… Yaratıcı ögelerin birbirleriyle bağını anlamak ve yorumlamak: İnsan ve insan, insan ve ilah, insan ve tabiat, tabiat ve tabiat, fikir ve fikir, sanat ve sanat ortasında…” diye devam eden sanatkarın bu manifestosu ise müzede kalıcı eserler ortasında yer alacak. Stant 29 Ocak 2023’e kadar müzenin bahçesinde görülebilir.

BUĞDAY TARLALARI İŞİ

Agnes Denes tabiat ve insan münasebeti üzerine kıymetli çalışmalara imza atmış yaşayan değerli sanatkarlardan biri. 1931 doğumlu sanatkarın en bilinen işi ise New York’ta İkiz Kuleleler’in çabucak yanı başında ektiği buğday tarlaları. Toplumda açlık, israf ve ekojik badirelere karşı dikkat çekmek için eserler üreten sanatkarın 1982 yılında kentin ortasında balçıklı bir bölgede ürettiği işi hâlâ hafızalarda. Buğday Tarlaları isimli bu çalışmasının daha sonra bir küme istekli tarafından hasadı bile yapılmış ve elde edilen buğday fakir ülkelerdeki insanlara gönderilmiş. Toplumsal telaşlara dikkat çekmeyi yaptığı işlerde öne çıkaran sanatkarın son 40 yılda ürettiği işler tıpkı vakitte ekoloji ve ideoloji ortasındaki alakayı de sorguluyor. Denes, doğal gereçler kullanılarak “Yeryüzü Sanatı” ve “Arazi Sanatı” yapan birinci sanatkarlar ortasında. Bugün tabiatla ilgili dünyanın dört bir yanında eserler üreten sanatkarların bir manada 60’lı ve 70’li yıllarda ortaya koyulan işler ilham perisi olmuş. Sanatkarın Museum of Çağdaş Arka olmak üzere dünyada 40’ın üzerinde müzede koleksiyonları bulunuyor.

SSM Müdürü Nazan Ölçer de standın açılış konuşmasında sanatkarla ilgili şu kıymetli bilgileri paylaştı: “Sanatsal pratiğinin 1960’lardaki erken devirlerinden itibaren dünyanın dört bir yanındaki müze ve galerilerde yüzlerce standa katılmıştır. Büyük ölçekli çevresel projelerinin yanı sıra, Denes’in çizimleri, fotoğrafları ve üç boyutlu yapıtları dünyanın birçok büyük kurumunun koleksiyonlarında yer alıyor. ‘Yaşayan Piramit,’ Türkiye’de sergilenen birinci yapıtı olacak. 10 Eylül’de iştirakçilerin bitki ekimiyle üretim süreci tamamlanan ‘Yaşayan Piramit’imiz, binlerce tohum çimlere ve çiçeklere dönüşürken büyüyecek, biçim ve renk değiştirecek. Sanatkarın dileği doğrultusunda bu stant için özel olarak üretilen, mermer üzerine yazılı ‘Manifesto’ ise bahçenin artık kalıcı bir kesimi olarak koleksiyonumuzda yerini alacak.”

ÇEVRE ŞUURU VERMEK İÇİN

Verilen bilgiye nazaran Agnes Denes’in ‘Yaşayan Piramit’i, etraf şuurunu, muhafazayı, sürdürülebilirliği ve etraf hassaslığını teşvik eden eğitim programlarıyla da desteklenecek. Standın açık olduğu mühlet boyunca çocuklar için de atölye çalışmaları olacak. Sergiden sonra ise Sakıp Sabancı Müzesi, Denes’in tabiata hassas yaklaşımını sürdürecek ve Yaşayan Piramit’te ektiğimiz bitkileri izleyicileri sahiplenmeye davet edecek. Böylelikle anıt, dağılıp yok olmak yerine, onu paylaşacak topluluğun sahiplendiği küçük modüller üzerinden farklı adreslerde yaşamaya devam edecek. Denes’in bahçedeki ‘Manifesto’su ise, bu yapıtın oluşturulması için bir ortaya gelen topluluğu ve ‘Yaşayan Piramit’i ileride hatırlatmaya devam edecek.

İstanbul’a mahsus bitkilerden oluşan pramit

Çevre ile tabiat ortasındaki bağı güçlendirmek için yola çıkan ve etraf dostu işleriyle dikkat çeken sanatçı Agnes Denes’in Yaşayan Piramit’inin kıssası geçmiş yıllara uzanıyor. Yaşayan Pramit birinci olarak New York’ta 2015 yılında Socrates Heykel Parkı’na daha sonra ise 2017’de Nordstadtpark’a inşa edilmiş. İstanbul’da ise dört ton topraktan inşa edilep piramitin her bir yüzeyindeki bitkiler güneşe nazaran seçildi. Ülkemizdeki yerli tohumlar ve bitki örtüsüne uygun tohum ve fideler ekildi. Yaklaşık 600 tıpta iki bin adet bitki ve çiçekten oluşan Yaşayan Piramit sergilendiği müddette mevsim kaidelerine nazaran filizlenip çiçek açacak. Gökyüzüne hakikat dokuz metrelik bir kavis çizen piramit kent ve tabiat ilgisi üzerine düşünmeyi önemseyen herkesi bekliyor.

Görsel ideoloji üzerine düşünceler

Yaşayan Piramit’i bir manada dev toprak heykel olarak tanım edebiliriz. Doğal gereçle üretilen ve farklı döngülerde varlığını sürdürecek bir eser. Yaşayan Piramit tıpkı vakitte Arazi Sanatı’nın en uygun örnekleri ortasında sayılabilir ve doğal hayat döngüsüne dikkat çeken bir çalışma olarak tanımlanabilir. 1960’lı yıllardan itibaren sanat yoluyla felsefik düşünmeye davet eden Agnes Denes, “Görsel Felsefe” ismini verdiği kuramıyla biliniyor.
Toz Kitabı: Vaktin Başlangıcı ve Sonu ve Sonrası , İnsan Argümanı ve Şiir Yürüyüşü Yansımalar isimli kitapları ise sanatkarın yazdığı eserler ortasında yer alıyor.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.