Orman; ‘benim olsun’ diyen yakıyor ‘bizim’ diyenin ciğeri yanıyor

Posted by

Cömert Uygar Erdem*

Orman yangınları sonrasında, yanan alanların akıbetine ait yürütülen tartışmalar bazen yangının kendisini art plana itebiliyor. Bilim etraflarından, orman siyasetlerinin kamuoyunda yanlışlı bir perspektiften tartışıldığı itirazları yükseliyor.

ORMANDA MADENCİLİK YAPILMASINA MÜSAADE VEREN YASALAR VAR ZATİ

Prof. Dr. Doğanay Tolunay’ın, “Ormanlık alanın turizme açılması için yangına gereksinim yok, aslında Turizm Teşvik Yasası buna müsaade veriyor. Güç ve Madencilik faaliyetleri için orman yangınına muhtaçlık yok, Orman Kanunu’nda bu faaliyetlere aslında müsaade veriliyor” uyarısı, yangına dair oluşan toplumsal hafızaya karşı çıkmıyor. Bilakis, yangınlarla ayyuka çıkan orman polemiklerinde, ormancılık siyasetlerinin istenildiği üzere tartışılamadığı hatırlatmasında bulunuyor.

Prof. Dr. Tolunay’ın uyarısı biraz da, husus gündeme geldiğinde, ormancılık siyasetinin makûs gidişini değiştirebilecek toplumsal ve siyasal atakların gerektiği üzere yapılamadığı, sürecin ıskalandığı hakkında. Her sene tıpkı safsataların tartışmada başı çekmesi, felaketlerden geriye ufak kazanımların bile kalmamasına, her sene faciaların kötüleşerek yinelenmesine yol açıyor. Yani, kamusal baskı mevzuyu verimli tartıştıramadığı için, iktidarın orman siyasetlerine karşı yeteri kadar muhalefet edilemiyor. Dahası, bu stil tartışmalar periyot devir iktidarın da işine gelebiliyor. Mevzuyu muhalefetin bilgisizliği üzerinden geçiştirebiliyor. O denli ki, süratlice “Yanan orman alanında tekrar orman yetiştirilir. Öbür bir faaliyete müsaade verilmez” kuralını içeren Anayasa’nın 169. Unsurunu hatırlatabiliyor. Tıpkı, “siyanürlü maden araması” kavramını kullanan kitlelere, “Maden ararken muhakkak siyanür kullanılmamakta” diyerek verdiği kestirme yanıtlarla mevzuyu teknik bilgi yetersizliğine hapsedip, tarım alanlarına, ırmaklara sızan siyanürü sumen altı etmesi üzere.

YANGINA DAİR TOPLUMSAL HAFIZA

Maalesef kimi makus tecrübeler, yangınların bu coğrafyada bir işgal aracı olarak algılanmasına yol açtı. Birçok tarihi yapı, yangın sonrasında tekrar inşa edildi. Yıkımı konusunda ortaklaşılamayan, çoklu muris arbedesine neden olan mülkler de yakıldı. Sonuçta üzerinde daha fazla odalı ya da katlı binaların dikileceği, kendisi üzerindeki yapıdan daha pahalı arsa üzere ekonomik taraftan daha cazip olduğu argüman edilen menfaatler elde edilmeye çalışıldı. Yalnızca hane bazlı değil, sokak, mahalle, köy bazlı birçok yangını deneyimledi Anadolu halkları. O yüzden, oluşan algı bilmemezlikten çok unutamamaktan kaynaklı da diyebiliriz. Toplumsal belleğimiz yangını bu türlü kodlamış maalesef.

PARSELASYON VE MÜŞTEREKLER

Geçmişte yaşanan tecrübeler üzerinden, yanan alanların imara açılmaması istikametinde yapılan ikazlar tamamıyla haksız olmadığı üzere topyekûn de etkisiz değil. Kamuoyunun bu istikametteki baskısı, yönetimin aymazlığını törpüleyebiliyor. Öbür yandan, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) ve Maden Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) üzere kurumların ruhsat alanları oluşturmaya yönelik parselleme çalışmaları devam ediyor. Parselleme çalışmaları, ormanlar üzere kamusal müşterekleri herkesin olmaktan çıkarıp, müracaat formu dolduran kişi ya da şahısların özel mülkiyetine tabi kılıyor. Anayasa mucibince, ormanlık alanın devredilmesi yasak olduğu için, firmaların belli mühletlerle bu alanları kullanmasına müsaade veriliyor. Çitleme ile halkın ormana gitmesi çok rahat engellenebiliyor. Artvin Cerattepe’de halkın ormanın ileri alanlarına gitmelerini birinci vakitler kolluk vazifelileri engellemişti.

Ormanların bu kadar kolay dağıtılabilmesi, müştereklere yaklaşımımızdan kaynaklanıyor. Bir ağacın ömrü için harcadığımız enerjiyi, mevzu orman olunca birebir verimlilikle harcayamadığımız vakitler olabiliyor. Ormanlar herkesindir, her canlınındır. Bu alanların muhakkak bir mühlet birilerine tahsis edilmesi, bu alanlar üzerindeki hak sahipliğimizi engellemiyor. Doğal kaynakların tek sahibi olmak isteyenlerle yürüttüğümüz çaba de, aslında hepimize ilişkin olanın ellerimizden alınmasına karşı bir reaksiyondur. Meğer yerleşen algı, bu alanlar hiç kimsenin değilmiş üzere. Bu da doğal varlıklarla kurduğumuz münasebetin kodlarını sorgulamamızı gerektiriyor. Ormanları, oksijen kaynağımız, karbon yutak alanımız üzere yalnızca nimetlerinden faydalandığımız bir pozisyona oturttuğumuzda, ormanların idaresine dair siyasetler da bu pozisyon üzerinden ağırlaşarak, odunundan faydalandığımız bir ortam diyerek işin içinden çıkılabilir.

Güncel orman idare siyasetleri da bu algı üzerine ağırlaştırılmış vaziyette. O denli ki, orman köylüleri dahi ormanlara yabancılaştırılmış halde. Orman idare sürecinin dışına çıkarılan, orman muhafaza stratejisinde etkisizleştirilen orman köylüsü, şahit olduğu yöntemsiz bölümleri şikâyet etmekte dahi tereddüt edebiliyor. Hal bu türlü olunca orman içi gençleştirme, ıslah, yangınla gayret işleri özel şirketler eliyle yürütülüyor. Orman yangınlarında, taşeronlar tarafından emeği sömürülmüş çalışanlar çalıştırılabiliyor. Orman köylüleri ise ya kentlere göç ediyor ya da geçimlerini sağlamak ismine orman içerisinde tarım toprakları yaratarak, orman bozulmalarının bir kesimi haline gelebiliyor. Bu noktada, bu alanlar imara açılmasın davetini, bize ilişkin olanı bırakmayız daveti olarak da kabul edebiliriz.

YANGININ SONRASINA YÖNELİK KİMİ SORULAR

Evet, ormanlık alanlarda güç ve maden çalışmaları yapılabilmesine müsaade veren yasal düzenlemeler var. Her yıl, hatırı sayılır büyüklükte ormanlık alan güç ve maden firmalarına tahsis ediliyor.

Yine de yangının politik iktisadına ait şu soruları sorabilir miyiz?

  • Yangında ziyan gören ağaçların ihaleyle kelepir fiyatlarla kestirilebilmesinin, ormanlık alanda madencilik yapmak isteyen şirketler tarafından, şikâyet ettikleri OGM hisselerinden, ağaç kesim maliyetlerinden kurtulmak istikametinden bir fırsat olarak görülmediğini garanti edebilir miyiz ?
  • Yerleşim yerlerini dahi ruhsatlandıran İktidarın yangın konusundaki yavaş ve isteksiz atılımlarını, yangın sonrasında oluşan bu ortamın maden firmalarına yarattığı yatırım iklimi üzerinden okuyabilir miyiz?
  • Yangınların kıymetli bir kısmı, ormanlık alanlardan geçen yüksek tansiyon çizgilerinden kaynaklanıyor. Türkiye’de güç üretim tesislerini ulusal şebekelere bağlayan iletim çizgileri kamu tarafından yapılsa da şirketler tarafından finanse ediliyor. Bu iletim çizgilerinin kıymetli bir kısmı, yangına hassas ormanlar üzerinden geçiriliyor. Gerekli önlemler alınmadığı için yangına neden olan yüksek tansiyon çizgilerinin sebebiyet olduğu yangınların, şirketleri yangın önlemleri kapsamında katlanmaları gereken maliyetlerden kurtarıp kurtarmadığını sorgulamayacak mıyız ?

Tüm mevzuyu buna odaklamak yanlışsız olmasa da tekrar de yanan alanların akıbetini sormak çok da haksız bir refleks değil. Örneğin, geçtiğimiz Haziran ayında Marmaris’te yanan alanların bir kısmı ruhsatlandırılmış maden alanı. Kimileri ihaleye açık. Kimilerinin ihaleleri yapılmış. Artık bu ormanlık alanlar yandı. Pekala bu alanların akıbeti ne olacak? O denli ya, şimdi orman vasfı kaldırılmamış alanlardan kelam ediyoruz. Anayasa’nın o çok hatırlatılan 169. Unsuru mucibince bu alanlar üzerinde, yine ormana kazandırma dışında öteki bir tasarrufta bulunulamaz. Dahası bu ormanlık alanlar hâlâ rastgele birinin özel mülkünde değil, hepimize ilişkin.

Şirketlerin ellerimizden aldığı müştereklerimizin, maliyetlerini de bize yüklediği bir ortamda, ciğerlerimiz yanıyor sözünde olduğu üzere ormanları vücutlarımız üzerinden tanımlamanın ya da konumlandırmanın bir adım ötesine geçebilecek miyiz ? Pekala Anayasa 169. Unsuru yeterince tekrar ormana kazandırılacak ormanları yine sahiplenmeye ve müşterekleştirmeye istekli miyiz?

* Avukat

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.